منابع كارشناسي ارشد اصلاح نباتات

ژنتيك:

اصول ژنتيك؛ دكتر يزدي صمدي و ابراهيم سيد طباطبائي.

مباني ژنتيك؛ دكتر احمد اتابكي مهر.

اصول ژنتيك؛ دكتر حمدالله كاظمي.

مباني ژنتيك؛ دكتر سيدنا.

مباني ژنتيك؛ دكتر محمد تقي آساد.

اصول ژنتيك؛ جزوه دكتر ميرلوحي (اصفهان).

اصول ژنتيك؛ جزوه دكتر قديم زاده (اروميه).

اصول ژنتيك؛ جزوه دكتر ولي زاده (تبريز).

ژنتيك كشاورزي (ديباگران)؛ محمد حسين شهير.

ژنتيك كشاورزي (ديباگران)؛ محمود ملكي، فواد فاتحي.

اصول ژنتيك (پويان پژوهش)؛ مهندس كتايون اميدي.

ژنتيك پارسه.

اصول اصلاح نباتات:

اصلاح گياهان زراعي؛ دكتر احمد ارزاني.

اصول اصلاح؛ دكتر محمد فارسي.

اصول ايجاد رقم زراعي جديد؛ دكتر زينالي خانقاه.

اصلاح نباتات؛ دكتر بهمن اهدايي.

اصلاح خصوصي و عمومي؛ جزوه دكتر محمد مقدم (تبريز).

اصلاح نباتات پويان پژوهش.

اصلاح نباتات ديباگران.

اصلاح نباتات كتاب جهش.

اصلاح نباتات پارسه.

آمار و احتمالات:

آمار و احتمالات كاربردي؛ دكتر يزدي صمدي.

آمار و احتمالات؛ دكتر عبداالمجيد رضايي (هر دو چاپش).

آمار و احتمالات ديباگران.

آمار و احتمالات پارسه.

طرح آزمايشات:

طرح آزمايشات در كشاورزي؛ دكتر يزدي صمدي.

طرح آزمايشات در كشاورزي؛ دكتر مصطفي ولي زاده و دكتر محمد مقدم.

طرح آزمايشات در كشاورزي؛ دكتر پيغمبري.

طرح آزمايشات در كشاورزي ديباگران (چاپ جديد و قديم).

طرح آزمايشات در كشاورزي پويان پژوهش.

زراعت:

زراعت عمومي؛ دكتر خواجه پور.

زراعت صنعتي؛ دكتر خواجه پور.

زراعت غلات؛ دكتر تاج بخش.

زراعت گياهان علوفه اي؛ دكتر هادي كريمي.

زراعت گياهان علوفه اي؛ دكتر اميرنيا.

جزوه گياهان صنعتي مشهد.

زراعت پارسه.

موفق و سر بلند باشيد.

تجزيه دي آلل

تجزيه دي آلل

تعريف: اگرچه دي آلل در ظاهر به معني دو آللي است، در اصطلاح به تمامي تركيبات ممكنه بين n  لاين تلاقي دي‎الل گفته مي‎شود. چنين تجزيه‎اي علاوه بر برآورد تركيب‎پذيري عمومي و خصوصي لاينها، اطلاعات با ارزشي در مورد پارامترهاي ژنتيكي بدست مي‎دهد (اميري ، 1373  و Singh And  Chaudhary . 1997  ).

1ـ تركيب پذيري :

منظور از قدرت تركيب‎پذيري عمومي GCA= General Combining Ability وضعيت متوسط يك لاين در تركيب هيبريدهاي آن و منظور قدرت تركيب پذيري  خصوص Specific Combining Ability (SCA) ، وضعيت دو لاين در يك تلاقي بخصوصي مي‎باشد. منظور از تركيب‎پذيري متوسط Average Combining Ability (ACA) ، وضعيت متوسط يك لاين در تعداد زيادي از آميزش‎هاي ساده يا (Single Cross) مي‎باشد. بين قدرت تركيب‎پذيري عمومي و قدرت تركيب‎پذيري خصوصي و قدرت تركيب پذيري متوسط يك رابطه مستقيم وجود دارد. اگر تعداد لاينهاي والديني متفاوت افزايش يابد و به طرف بي‎نهايت سير كند در آن صورت SCA تقريبي از GSA خواهد بود. از طرف ديگر اگر تعداد لاينهاي والديني متفاوت كاهش يابد، در آنصورت بسته به ماهيت و درجه واريانس ژنتيكي مقدار SCA از GCA انحراف پيدا مي‎كند.

2ـ برآورد تركيب پذيري :

يكي از روشهاي تخمين تركيب‎پذيري استفاده از تاپ كراس Top Cross است. در اين حالت تركيب پذيري عمومي لاين مورد نظر از طريق دورگيري آن با افراد جمعيت منشاء (بجاي رگه‎هاي خالص)  تعيين مي‎شود. اين طريق دورگيري معادل دورگيري با يك دسته تصادفي رگه‎هاي خالص مشتق شده از جمعيت مبدأ در غياب انتخاب مي‎باشد. مرسومترين طرح آزمايشي براي دورگيري بين اينبردها همان طرح آميزش يا تلاقي دي آلل است كه مورد بحث و بررسي قرار خواهد گرفت.

3ـ روشهاي مختلف تلاقي دي آلل

بطوركلي دو روش عمده تجزيه ديالل وجود دارد كه بنام مبتكرين آنها معرفند:روش گريفينگ (Griffing 19561956)روش هيمن و جينكز (Hayman & Jinks 19541954)در هر دو روش مفروضاتي به شرح زير بايستي مدنظر قرار گيرد:

1 – والدين هموزيگوت باشند (اين شرط براي روش گريفينگ الزامي نيست).

2 – توارث ديپلوئيدي

3 – عدم وجود آللهاي چندگانه

4 – عدم وجود اپيستازي

5 –  عدم وجود لينكاژ

6– عدم وجود اثرات مادري سيتوپلاسمي

 7- عدم وجود اثر متقابل ژنوتيپ با محيط (اثر محيط براي كليه ژنوتيپ‎ها (والدها و نتايج) يكسان مي‎باشد.

 اطلاعاتي كه هريك از اين روشهاي تجزيه دي الل به ما مي‎دهند به شرح زير است (Singh  And Chaudhary . 1997; Sarafi  & . Ecoohard  And   Planchon . 1986   و اميري ، 1373 )    

گريفينگ 

                                             

1ـ قابليت تركيب پذيري عمومي و خصوصي

 2 ـ تعيين تقريبي نوع عمل ژن

3ـ تعيين وجود يا عدم وجود اثرات  سيتوپلاسمي

 4ـ تعيين جهت و درجه غالبيت

5ـ برآورد اجزاء واريانس ژنتيكي

  6ـ وراثت پذيري 

  7ـ هتروزيس                                          

      

   هيمن و جينكز

1ـ تعيين وجود يا عدم وجود اپيستازي

2ـ تعيين نوع عمل ژن

3  – پراكنش آللهاي غالب و مغلوب در والدين

4ـ تعيين ميانگين درجه غالبيت

5ـ تعيين غالب و مغلوب بودن صفت

6ـ وراثت پذيري

7ـ هتروزيس 

تجزيه دي آلل به روش گريفينگ

عمده‎ترين هدف اين روش تعيين تركيب پذيري عمومي و خصوصي لاينها است. گريفينگ با توجه به حضور والدين و تلاقيهاي معكوس به همراه تلاقيهاي اصلي چهار روش آزمايشي را براي تجزيه ديالل بصورت زير معرفي كرده است.

 روش اول: شامل والدين، F₁ تلاقيهاي اصلي و معكوس ( تمامي P² تركيب ممكنه)روش دوم: شامل والدها و تلاقيهاي اصلي [(P(P+1)]/2روش سوم: شامل تلاقيهاي اصلي و معكوس [(P(P-1)]روش چهارم: فقط شامل F₁ تلاقيهاي اصلي [(P(P-1)/2] تلاقيهاي معكوس، تلاقيهايي هستند كه در آنها جاي والد نر و ماده عوض مي‎شود. روش اول ديالل كامل و روش دوم و چهارم كه فاقد تلاقيهاي معكوس هستند را نيمه ديالل مي‎نامند. روش تجزيه هريك از روشهاي چهارگانه متفاوت است. روش اول زماني بكار مي‎رود كه اولاً بخواهيم اثرات مادي را مطالعه كنيم و امكان وجود وراثت سيتوپلاسمي وجود دارد و ثانياً F₁ از والدين اختلاف فاحش نداشته باشند يعني ميزان هتروزيس پائين باشد. مثلاً براي برنج از اين روش استفاده مي‎شود. وقتي از عدم تأثير اثرات مادري مطمئنيم و ميزان هتروزيس نيز پائين است روش دوم مورد استفاده قرار مي‎گيرد كه اين روش مناسبترين روش گندم است. وقتي كه اثرات مادري وجود دارد و هتروزيس نيز بالاست از روش سوم بكار مي‎رود (مثلاً ذرت). روش چهارم هنگامي استفاده مي‎شود كه اثرات مادري وجود ندارد و ميزان هتروزيس نيز بالاست (باز هم در ذرت بكار مي‎رود). وقتي هدف مطالعه قابليت تركيب‎پذيري لاينهاست وارد كردن والدها در آزمايش ضرورت ندارد بنابراين از روش سوم و چهارم استفاده مي‎شود. اگر بخواهيم درجه غالبيت و يا هتروزيس را محاسبه نمائيم از روش دوم بايستي استفاده كرد. با اضافه كردن اثر بلوك در طرح بلوكهاي كامل تصادفي از نظر ثابت يا تصادفي بودن به دو فرض مذكور، چهار مدل (Model) به شرح زير وجود خواهد داشت:

مدل I: اثرات بلوك و ژنوتيپ‎هاي هر دو ثابت مي‎باشند.

مدل II: اثرات بلوك و ژنوتيپ‎ها هر دو تصادفي مي‎باشند.

مدل مخلوط A: اثر بلوك ثابت و اثرات ژنوتيپ‎ها متغييرهاي تصادفي مي‎باشند.

مدل مخلوط B: اثر ژنوتيپ ثابت و اثر بلوك متغيير تصادفي مي‎باشد.

در آزمايشات معمول اصلاح نباتات كه تكرار يك عامل تصادفي است از مدل I و مخلوط A استفاده نمي‎شود. اما اگر وسايل آزمايشگاهي مانند انكوباتور بعنوان تكرار روند تكرار مي‎تواند ثابت در نظر گرفته شود و اين مدلها نيز بكار مي‎روند. مدل مخلوط B در اصلاح نباتات بيشترين كاربرد را دارد. با احتساب چهار روش و چهار مدل شانزده سيستم دي آلل وجود دارد كه هريك روش تجزيه مخصوص بخود را دارد. در هر روش دو مرحله در تجزيه داده‎ها وجود دارد. مرحله اول شامل تجزيه واريانس براي معني‎دار بودن اختلاف ژنوتيپي بين والدين و F₁ها و مرحله دوم تجزيه قابليت تركيب پذيري، فقط هنگامي كه اختلاف معني‎دار بين والدين و F₁هاي تلاقي مستقيم و تلاقيهاي معكوس تشخيص داده شود. لازم به ذكر است كه در آزمون صفر، چهار روش آزمون F در تمامي چهار روش يكسان مي‎باشد. اما درجه آزادي‎‎ها در روشهاي مختلف تغيير خواهد كرد. در اين روش با بكارگيري يك مدل آماري مناسب واريانسهاي مربوط به قابليت توارث عمومي و خصوصي برآورد مي‎شوند كه تحت فرضيات ويژه‎اي به اجزاء ژنتيكي مثل واريانس افزايشي و غابليت تبديل مي‎شوند. گريفينگ با توجه به حضور والدين و تلاقيهاي معكوس به همراه تلاقيهاي اصلي چهار روش آزمايش براي تجزيه ديالل بصورت روشهاي يك تا چهار را كه قبلاً به آنها اشاره شد معرفي نمود. 

تجزيه دي آلل به روش هيمن و جينكز

فرضيات اين روش هم مانند فرضيات ذكر شده در حالت كلي مي‎باشند. تنها فرضي كه بايستي اضافه كرد، فرض همگن بودن واريانس والدها و واريانس هيبريدهاست. اين فرض بوسيله آزمون يا تست بارتلت آزمايش مي‎شود. در اين روش هيمن و جينكز قبل از انجام تجزيه ديالل بايد دو فرض زير را آزمون كرد. 

عدم وجود اثرات دو طرفه

اين فرض را مي‎توان بوسيله تركيب‎پذيري در روش اول و سوم گريفينگ آزمون نمود. روش ديگري نيز وجود دارد و آن استفاده از آزمون t مي‎باشد كه بوسيله آن اختلاف بين تلاقيهاي دو طرفه آزمون مي‎گردد. اما بايد توجه داشت كه با معني‎دار شدن فقط چند مورد از اثرات معكوس نمي‎توان حكم به وجود قطعي اثرات سيتوپلاسمي نمود. با معني‎دار نشدن اثرات دو جانبه، در محل مربوط به هر جفت از والدها در جدول ديالل، ميانگين حسابي دو هيبريد اصلي و معكوس نوشته مي‎شود. بدين ترتيب مجموع ستون با سطر برابر خواهد شد. وجود اپيستازي نيز باعث اشكال در تجزيه مي‎گردد، لذا بايستي عدم وجود آن نيز آزمون گردد، بطوريكه اين فرض در ابتداي مراحل تجزيه به روش هيمن و جينكز آزمون مي‎گردد  (; Sarafi  & . Ecoohard  And   Planchon . 1986   و اميري ، 1373 )در مورد اثرات سيتوپلاسمي اگر با استفاده از آزمايشات قبلي مشخص شده باشد كه اثرات دو طرفه (سيتوپلاسمي)تأثيري بر روي صفت مربوطه ندارد مي‎توان تلاقيها را بصورت يكطرفه انجام داد. در واقع از ديالل كامل (والدها، تلاقيهاي اصلي و معكوس) جهت بررسي وجود يا عدم وجود اثرات دو طرفه استفاده مي‎كنيم. از روش هيمن و جينكز به منظور تخمين ميانگين درجه غالبيت، تعيين وجود اثر متقابل غير آللي، تعيين نسبت و توزيع آللها در والدين، تعداد ژن كنترل كننده صفت و تعيين قابليت توارث صفت استفاده می شو د.